Репродуктивдүү болсоң сени баалашат #srhr #feministkg

Мамлекет жана коом бардык жарандардын сексуалдык, репродуктивдик саламаттыгын жана укуктарын коргоого жана алдыга сүрүүгө кызыктар эмес деген пикир менен активист кыз бөлүшүүдө. Көбүнчө бул суроолор жаштар контекстинде каралат.

Гуля, Бишкектеги феминисттик топтун активисти, сексуалдык, репродуктивдик саламаттык жана укуктар (СРСУ) бардык адамга тиешелүү болуш керек, төрөлгөндөн баштап, өлгөнгө чейин — деп бөлүшүүдө.   Анын пикири боюнча, жаш балдар жана улуу муундагы адамдар СРСУ контекстинен түшүп калган.

(Гуля менен Бишкек феминисттик топтун активист кызы маек курат)

Балдар үчүн секуалдык билим берүүнүн милдети эмнеде?

– Биз (коом) жаш баладан «Сени өпсөм болобу, сени кармасам болобу» — деп чанда гана сурайбыз. Жана көп учурда чоңдор баладан сурабай туруп аны өбүшөт, бала бул нерсени норма катары кабыл алат.  Биз баладан уруксат алууну тарбиялоо жана уруксат эң башкы экенин үйрөтүшүбүз керек. Репродуктивдик жана сексуалдык саламаттыктын маселелерин, биз денебизди түшүнүп баштаганда көтөрүш керек.

Балдар үчүн сексуадык билим берүү сенин денең — сенин ишиң, жана сенин макулдугуң жашооңдогу эң негизги мыйзамдардын бири дегенде камтылат. Эч ким сага тийүүгө укуктуу эмес жана эч ким сенин денең жөнүндө бир нерсе айтууга укуктуу эмес. Биздин балдарыбызды кичинекей чактан баштап эгер чоң киши бир нерсе айтса же кылса анда ал туура жана аны сыйлаш керек деп үйрөтөт жана ар дайым бизге муну эскертип турат.  Улуурарды гана эмес өзүңдү жана өзүңдүн денеңди сыйлай билишиң керек.

СРСУ жаштар үчүн эмнени билдирет?

– Биз коом адамдарды эгер алар репродуктивдүү болсо гана сыйлайбыз.  Көп үчүрларда СРСУ суроолору жаштар жана аялдар суроолору катары талкууланат жана бардык күч аларга жумшалган. СРСУ жөнүндө сүйлөгөндө «сексуалдык» – деген сөз маселеден түшүп калат, анткени бардык басым үй-бүлөнү жана репродуктивдүүлүктү пландоодо.

Андан сырткары, көбүнчө жаштар үчүн бул ашыкча жүк, анткени алар тукум улоо үчүн контрол алдында болуш керек. Жаштар, бул же тигил улутту сактап калуу үчүн инкубатор, башкача айтканда улуттун генофонду, жумуш күчүн, мамлекет үчүн солдаттарды төрөө үчүн жана башка деген улутчул чекке туш болот.

Аялдар учурунда алар репродуктивдүү болсо гана керектүү. Мисалы, жатын моюнчасынын рагын башынан өткөрүп жаткан аял же эгер анын эмчек бези же жатыны алынган болсо анда ал өзүн азыраак керек экендигин же азыраак аял экендигин сезет. Балким сен төрөй алсаң гана аялсың.  «Сен жашсың, сага төрөш керек» же «эгер мен жаш болсом, мен төрөмөкмүн» – деп айтышат, же улуу муундагы аялдар «мен өзүмдү дагы эле жаш сезем» – деп айтып калышат, ошону менен жаштык бул рекпродуктивдүк болгонуң үчүн эң баалуу нерсе экенин белгилешет. Улуу муундагы аялдарга карата өтө көп тамашалар же шылдыңдоолор бар, өзгөчө климакс маалында же климакстан кийинки мезгилде, аны менен алар керек эместигин билдиришет. Биз коомду аялдар — репродукция үчүн сыяктуу тарбиялайбыз.  Бизде бул товардын баалуулугу бар — анын кыздыгы, жаштыгы жана репродуктивдүүлүгү.

Менин оюмча, төрөлгөндөн баштап өлгөнгө чейин бардык адамдардын бүтүндүгүн баалоо жана сыйлоо керек, анын ичинде сексуалдык жана репродуктивдик укуктарды.  Мисалы, улуу муундагы адамдардын сексуалдуулугу жокко чыгарылат деп ойлойм. Өспүрүм кыздай эле улуу муундагы аялдар өз денеси жөнүндө сарсанаа болуп, ким менен бөлүшөөрүн билбей, эгер ал гинеокологко барып уяткарылгысы келбейт.

Улуу муундагы адамдар жөнүндө эмне деп айта аласың, алар СРСУдан кантип четтетилген?

– Биз эми, секс бул физикалык иш эмес, ал өзүндө интимдик мамилелерди куруу мүмкүнчүлүгүн, комкордук жана сүйүү менен бөлүшүүнү камтый экенин билебиз да. Өкүнүчкө карай, улуу муундагы адамдар дагы секс менен алектенишет экенин кабыл алгыбыз келбейт. Мисалы, бул нерсени талкуулап баштаган өлкөлөр бар, Австралияда мисалы, ал жакта коомдун сексуалдулуулугун жана саламаттыгын изилдеген улуттук борбор, азыртан эле улуу муундагы адамдар арасында, өзгөчө карылар үйлөрүндө СРСУ жагдай боюнча мамлекеттик изилдөөлөрдү өткөрүп жатат. Эгер биз СРСУ түшүнүгү жана ар кандай демографиялык чектер тарабынан айта турган болсок, борбордун изилдөөлөрү көргөзгөндөй, улуу муундагы адамдарда ошондой эле ЖЖЖИ (жыныстык жол аркылуу жугуучу инфекция) жугузуу коркунучу бар. Бул сексуалдуулукка адам жашоосунун ажыратылгыс бөлүгүнүн бири катары ар тараптуу мамилесиз, үй-бүлө пландоо жыйынтыгы, анын ичинде адамдар секс менен башка көп себептер үчүн алектенишет, бойго бүтүү себебинен тышкары. Ошондуктан адамдар презервативсиз секс маалында жугуучу ЖЖЖИни алдын алуу жана сексуалдык саламаттык жөнүндө аз көңүл бөлүшөт, өзгөчө презервативди аналдык жана оралдык репродуктивдик эмес секс түрлөрү маалында баалашпайт,  жана албетте «репродуктивдик» курактан өткөндөн кийин.

Улуулар арасындагы секс темасын козгодуң, аларга зордук тиешелүү боло алабы?

– Зордук менен секстин ортосунда бир айырмачылык бар — бул макулдуктун жоктугу. Ал ошондой эле бир адам башка адамга караганда көбүрөөк бийликтүү болгон да, тең эмес мамиле менен айырмаланат. Бул, адам башка адамды каалашын билдирбейт, эгер кааласа ал тигил адамдан уруксат сурамак жана аны менен мамиле курмак.  Чындыгында бул бийликти каалоо, кемсинтүү, адамдын деградациясы. Жана кары адамдар зордуктун ар кандай түрлөрүн баштан кечирет, анын ичинде эң жашырылганы — сексуалдык зордук.  Эгер кары аялга бирөө тийишкенин же ал зордуктоону баштан өткөргөнүн айтса ага эч ким ишенбейт, анткени сексти зордуктоо менен салыштырышат. Аны кемсинтип, адамдык намысын жокко чыгарганды каалаганын эч ким ойлобойт. Адамдар «Аны кантип бирөө кааласын?» – деп ойлошот. Ошондуктан биз эки мифтен алысташыбыз керек — зордуктоо каалоо сыяктуу жана секс; СРСУ, өзгөчө дененин бүтүндүк суроолору «сулуу, саламаттуу, репродуктивдүү» жаштарга гана тиешелүү экендигинен.

Макаланын оригиналы орус тилинде.

Которгон: Майкл Таалайбеков.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s